[Zehra Bozkurt]

Neo-klasik örgüt kuramı kökenleri
1967 yılında ilk kez William G.Scoot tarafında ortaya atılmıştır. Hawthorne araştırmaları Beşeri Münasebetler Okulu da Neo klasik örgüt ve yönetim kuramını ortaya çıkmasına sebebiyet verir. Hawthorne araştırmalarının son evrelerinde ilginin beşeri olana kaymasını Sigmund Freud’un davranış bilimleri ve Wilfredo Pareto’nun sosyal sistemler üzerine yaptıkları çalışmalar kolaylaştırılmıştır. Yönetim felsefecileri olarak bilinen Oliver Sheldon, Mary Parker ve Chester Barnard örgütü toplumb içerisinde ve sosyal sorumlulukları ile tahlil etmeye başlamışlardır.
Kronolojik Gelişimi
1930-1940 dönemi doğuş dönemidir. Mayo, Roetlisberger Dickson ve Whitehead’in Hawthorne yazdıkları eserler büyük yankı uyandırmıştır. 1940- 1950 dönümü ise gelişme dönemidir.
D. WCGREGOR’UN X VE Y KURAMLARI
Wcgregor’un 1957 yılında yayımladığı “The Human Side of Enterptise kitabında, iki farklı insan varsayımına dayanan x ve y kutlamalarını ortaya atar. X ve y kuramları birbirinin zıttıdır. X kuramı her ne kadar klasik örgüt kuramını çağrıştırsa da y kuramı Neo klasik örgüt kuramı anlayışını temsil eder.
X kuramının dayandığı başlıca temeller şunlardır;
1-İnsan yönetilmeyi sever, sorumluluktan kaçar, hırslı değildir.
2-İnsan bencildir, kendi arzu ve isteklerini örgüt amaçlarına tercih eder.
3-İnsan yenilik ve değişiklikten hoşlanmaz. Bunlara karşı direnç gösterir.
McGregor, E.Mayo ve diğer Neo klasik kuramcılardan etkilenerek x kuramının tam tersi kabullere dayanan y kuramını önermiştir.
Y kuramının dayandığı temeller şunlardır;
1-İnsan işten kaçmaz, çalışmak onun için yemek içmek gibi doğal bir faaliyettir.
2-insan işini ve iş arkadaşlarını severse onlara bağlılık gösterirse kendi kendini yönetme ve denetleme yollarını bulacak ve örgüte daha yararlı ve verimli bir şekilde hizmet edecektir.
3-Amaçlara ulaşmak için hizmet eden ve başarıya ulaşan insanlar ödüllendirilmeli dir. Yani takdir etme ,iş tatmini ve iş ile bütünleşme en değerli ödüllendir.
4-insanlar sorumluluktan kaçmaz her zaman sorumluluk üstlenmek ister. Sorumluluktan kaçmak kötü yönetim şartlarından ileri gelen bir husustur ve insanlarda doğuştan var olan bir özellik değildir.
5-insanlar genelde yaratıcıdır lar ve sorunların çözümünde her zaman yeni fikirler üretirler. Fakat bu yaratıcılık yetenekleri insanların beşeri gereksinimlerinin doyumu ile ortaya çıkar.
X kuramının kontrol alanı dar, merkeziyetçi karar alma mekanizmasına sahip, sıkı denetime sahip otoriter bir klasik örgüt kuramı modeli karşımıza çıkar. Y kuramının da ise kontrol alanı geniş olan adem-i merkeziyetçi, katılımcı yöneticiliğin uygulandığı neoklasik model karşımıza çıkmaktadır.

[Zehra Bozkurt]

Neoklasik örgüt kuramı
Neoklasik örgüt kuramı diğer kuranlara binaen davranışçı bir bakış açısına sahip bir kuramdır. Davranış incelemesi yönünü yeni bir bakış açısı getirmiştir. Teknik konulardan beşeri konulara doğru kaymaya başlamıştır. Hawthorne deneyleri;fabrika binalarına teknik malzeme üreten bir işletmedir. Sekiz yıl boyunca altı grup deneyden meydana gelmiştir.
1- ışıklandırma deneyleri
2- röle montaj odası deneyleri
3- ikinci röle montaj odası deneyleri
4- mika yarma test odası deneyi
5- mülakat programı
6- seri bağlama odası gözlemleri
Yapılan deneylerde ilk zamanlar verimliliği artırmak için teknik faktörlerin etkisi olduğu düşünülmüştür. Röle montaj odası deneyleri safhalarında çalışma koşulları değiştiğin de ve ya aynı kaldığında üretimin artığı gözlemlenmiştir. Teknik faktörlerle verimlilik arasında ilişkinin incelenmesinde net sonuçlara ulaşılmaması kafaları karıştırmıştır. Daha sonra beşinci deneyde yani mülakat programında verimliliğin düzeyini değiştiren başka faktörlerin olduğu tespit edilmiştir. Mayo’nun psikoloji alanında ki birikimi ve sosyoloji okumaları bir araya gelince diğer bir faktörün beşeri faktör olduğu tespit edilmiştir. Mülakat sonucundan psikolojik ve sosyal bir takım faktörlerin verimliliği etkilediği tespit edilmiş. Araştırmalar sonucundan üretimi etkileyen beşeri ilişkiler duyması olduğu tespit edilmiştir.

[Zehra Bozkurt]

Alman bilim adamı Max Weber tarafından kurulan bürokratik örgüt kuramı üç otorite tipinden biri olan yasal-ussal yetki tipinden sonra doğmuştur. Yasal-ussal yetki tipi ise yönetimde devamlılığı sağlar. Yetkinin mahiyeti ve sınırları açık bir şekilde belirtilmiştir. Yasal-ussal otorite tipi diğer iki tip otoriteye karşı rasyoneldir. Oysa ki diğer iki tip otorite yani geleneksel ve karizmatik tip otorite keyfe bağlı ve şahsidir diyebiliriz.

[Yazar]

Yazılar