[Derya Ergüvan]

Durumsallık kuramı ilk olarak 1950 lerde başlar.1960 larda ilk sonuçları verir.Bu kuramdaki başlıca çalışmalar Tavistock Enstitüsünden Fred Emery ve Eric Trist İngiltere de millileştirilen kömür madenlerinde yapılan çalışmalar sonucunda ortaya konan Sosyo teknik kuram,Tom Burns ve Stalker tarafından İngiliz ve İskoç imalat firmaları üzerinde yapılan çalışmadan sonra ortaya çıkan Mekanik ve Organik Yönetim sistemleri ve Joan Woodward tarafından 100 ‘ün üzerindeki firma üzerinde yapılan örgüt yapısı ile teknoloji arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar ,başlıca çalışmalardır diyebiliriz.Durumsalık kuramının ayırt edici özelliği gerçek hayatta olan biteni anlamaya yönelik çalışmaları ve Örgütün iç ve dış unsurlarının aynı anda ve birbirleriyle etkileşim halinde tanımlanması ve ampirik olarak incelemeye tabi tutmasıdır.Bu kurama göre ;Her zaman ve her yerde geçerli bir en iyi örgüt yapısı yoktur.Iyi örgüt yapısı ve yönetimi koşullara bağlıdır,örgütün içinde bulunduğu durum incelenir.Değiskenleri ise Bağımlı ve Bağımsız değişkendir.Bağımlı değişkene örgüt yapısı diyebilir bağımsız değişkene de iç ve dış koşullar,çevre diyebiliriz.
Örgüt Yapısı:Örgütteki işler ile bu işleri yapacaklar arasındaki ilişkilerin açık ve seçik olarak belirlenmesidir.Burns ve Stalker burada mekanik ve Organik yapılar kavramsallaştırılmasını ilk kez ortaya atmışlar.Buradaki Mekanik örgüt Weberyan yani biraz daha katı Organik örgüt ise daha esnek ve daha yenilikçidir.
İç Koşullar:5 kısma bölünmüştür.Bunlar;
Teknoloji=Girdileri çıktılara çevirmeye yarayan araçlar topluluğudur.Burada Woodward araştırması önemlidir diyebiliriz.
Büyüklük=Burada örgütün yapısıyla büyüklüğü arasında kayda değer bir ilişki olduğu tespit edilir.
İş=Perros işi ikiye ayırmıştır.Bunlar Rutin iş ve Rutin olmayan iştir.
Personelin niteliği
Örgütün amaçları
Dış Koşullar:Demografik yapı,İksitadi koşullar,Siyasal koşullar,Kültürel yapı,Hukuki koşullar,Coğrafi koşullar ve Teknolojik koşullardır.Bu çevre araştırmalarına Burns ve Stalker İngiltere de faaliyette bulunan 20 sanayi işletmesinin örgüt yapılarını ve yönetim tarzlarını incelemişler.Iki uç işletmenin farklı özellikler gösterdiğini bulurlar.Paul Lawrence ve Jay Lorsch 6 plastik 2 gıda 2 ambalaj firması toplam 10.çevredeki farklılaşmanın iç yapıta etkisini incelemişler.Thompson da çevre unsurlarını iki boyutta inceler.Durgunluk ve değişkenlik,Basitlik ve karmaşıklık.
Stratejiler
Tamponlama, Seviyeleme ,Kestirme, Kemer Sıkma bunlar örgüt içi stratejiler.
B.Çalışma alanı seçimi.
C.Örgütlerarası stratejiler
-Dayanışmaya dayanan stratejiler ve Rekabete dayanan stratejiler.

[Derya Ergüvan]

Sistem Yaklaşımı kendi başına bir okul olmayan,tersine bir analiz aracını sistem analizini kullanmaktan başka bir ortaklığı bulunmayan farklı çalışmalara verilen genel bir isimdir.Bu yaklaşımı ilk ortaya çıkaran Biyolog Ludwing Von Bertalanfy dır.Sosyal bilimler olarak ortaya çıkaranlar da Katz ve Robert L.Kahn dır.Sistem yaklaşımının yöntemi parçadan yola çıkarak bütünü anlamadır.Bu yaklaşımda Katz ve Kahn Neoklasiklerdeki gibi örgüt içi motivasyonlardan bahseder ama ayrılan noktaları örgütün çevresinin örgüt normlarını ve örgütün iç yapısını değiştirdiğini açıklamaları olmuştur.Sistem yaklaşımında özellikle Bertalanfy ‘ın ortaya koyduğu genel sistem kuramının temel kavramları var bunlar;Sistem,Alt sistem,Çevre,Girdi,Çıktı,Dönüşüm Süreci,Kapalı sistem,Açık sistem,Entropi,Denge,Durağan,Dinamik denge kavramlardır.Scott da sistemleri Rasyonel ,Sibernetik,Doğal olarak açıklamıştır.Burda daha çok göze çarpan Sibernetik sistemdir.Sibernetik sistem;Weiner tarafından geliştirilmiştir.Bu sistem hayvanlarda ve makinelerde bulunan denetim ve bilgi işleme sistemlerinin yapı ve fonksiyonlarını multidisipliner bir şekilde çalışmayı kendisine konu edinir.Kenneth Boulding ise Sibernetik kavramıyla Bertalanfy nin genel sistem kuramını birleştirir.Boulding sistemleri alt parçalarının özellikleri ve alt parçalarının birbirleriyle ilişkileri açısından basitten karmaşığa doğru farklılaşan olabilirliğini söyler.Boulding sistem tiplerini 9 kademe halinde sıralar bunlar;Çerçeve sistemler, Muntazam sistemler ,Sibernetik sistemler,Açık sistemler,Tasarımlı Büyüme sistemleri,İç farkındalığı olan sistemler,Sembol kullanabilen sistemler,Sosyal sistemler,Aşkın sistemler dır. İlk üç sistem fiziki sistemlerdir.4 5 6 sistemler biyolojik sistemlerdir.7 8 sistemler ise insan sistemi ve sosyal sistemdir.Bu Yaklaşımın Eleştirileri ise;Sistem yaklaşımının bazı temel kavramlarının örgüt analizinde zor olması,Sistem yaklaşımının Evrendeki en küçük zerreden galaksilere kadar herşeyin sistemler silsilesinin bir parçası olması hiçbir şeyin dışarıda bırakılmamasıdır vb diyebiliriz.

[Derya Ergüvan]

Modern Yaklaşımı diğer dönemlere göre farklarını sıralayacak olursak;
– Modern yaklaşım bir biyolog tarafından ortaya konulmuş oysa diğer dönemlerde yöneticilik yönetim ile ilgili kişiler tarafından ortaya konmuştu.
– Modern Yaklaşımda örgütü açık bir sistem olarak tanımlar.Oysaki diğer dönemlerde kapalı bir sistem olarak ele alınırdı.Böylece insan davranışını tamamen kontrol edebileceği varsayılan katılıklar kurgulamalı önermeleri bu yolla örgüt dışı dünyanın kuvvetlerini ve etkilerini ihmal etmeleri örgütleri doğru anlamayı önlüyordu ve örgüt çevrelerinin değişen etkilerine de doğru yanıt vermeye ket vuruyordu.Modern yaklaşımcılar da örgüt içerisinde yaşananların,örgüt dışındaki sebeplerinin araştırılmasını önermişler.
MODERN YAKLAŞIM’IN GENEL ÖZELLIKLERİ
Bu dönemde örgüt açık bir sistem içerisinde ele alınmıştır.Çevreye önem vermişlerdir.Bu dönemde iki yaklaşım vardır;
Sistem Yaklaşımı ve Durumsallık yaklaşımı
Sistem yaklaşımı:Örgüt ve yönetim kuramlarını ‘modern örgüt ve yönetim kuramı
evresine geçiren dönüm noktası olarak kabul edilir.Bu yaklaşım biyolog olan Bertalanfy tarafından oluşturulmuştur.Yaklaşım fen biliminden doğar ve bu ihtiyaca cevap vermek amacıyla oluşturulmaya başlanmış.Bu kuram örgütleri çevreleriyle girdi çıktı alışverişinde bulunan açık sistemler olarak tanımlar.Çevreden alınan girdiler alt sistemler tarafından dönüştürülüyor ve çevreye çıktılar veriliyor.
Durumsallık yaklaşımı:Bu kuram,Sistem yaklaşımının açık sistem olarak tanımladığı örgüt anlayışı üzerine temel edinmiştir.Bu kurama göre her zaman ve her yerde geçerli bir en iyi örgüt yapısı ve yönetimi yoktur;iyi örgüt yapısı ve yönetimi koşullara bağlıdır.Örgütün içinde bulunduğu durum incelenir ve duruma uygun olan yönetim tercih edilir.Bu kuramın ayırt edici özellikleri ise gerçek hayatta olanı incelemesi ,örgütün iç ve dış unsurlarını aynı anda birbirleriyle ilişki içerisinde tanımlaması ve ampirik olarak incelemesidir diyebiliriz.

[Derya Ergüvan]

Neoklasik Örgüt Kuramı ifadesi ilk kez Willim G.Scott tarafından ortaya atılmıştır.İnsan Ilişkileri Okulu’nun bulguları ve diğer davranışçı çalışmalar Klasik Örgüt Kuramı ile birleşerek Neoklasik Örgüt Kuramı ‘nı meydana getirmiştir. Neoklasik Örgüt Kuramı ‘nın kurucuları 1910-1940 yılları arasında yükseköğretimlerini klasiklerin kavram ve ilkelerine dayanarak oluşturmuşlardır.Kurt Lewin’nin grup davranışı ve liderlik araştırmaları,Jacop Moreno’nun insan ilişkilerini açıklamaya yönelik sosyometri çalışmaları .Bu kuramı besleyen diğer gelişmeler olacaktır.1920 1950 arasında toplumda meydana gelen diğer bazı değişikliklerde Neoklasik Örgüt Kuramı ‘nın doğuşuna zemin hazırlamıştır. Neoklasik Örgüt Kuramı ‘nın Kronolojik Gelişimini ele aldığımızda;Neoklasik Örgüt Kuramı 1930 lardan itibaren ortaya çıkan Beşeri Münasebetler Okulu ile başlamış,İkinci Dünya Savaşında gelişimi durmamış 1950 lerde pik e yükselmiştir.1960 lardan itibaren örgütsel davranış alanının doğuşu ile yeniliğe açılmıştır.Beşeri Münasebet ifadesi yerini Örgütsel Davranış almıştır.2.Dünya savaşı ‘ndan sonra da Chigago,Cornell,Yale Harvard ,Michigon,Ohio Üniversitelerinde ve İngiltere de Sanayi ilişkileri ,Beşeri ilişkiler,İşçi yönetim ilişkileri ,Sosyal araştırmalar vb altında üniversite birimleri kurulmuştur.Neoklasik Kuramın esasları ise;İşbölümü,Ürüne ve Coğrafya ya göre bölümleme ,Basık yapı,Adem-i Merkeziyetçilik,Demokratik liderlik,Komiteler aracılığıyla yönetim,Biçimsel olmayan örgüt başlıkları adları altında sıralanmıştır. Neoklasik kuramda dikkat çeken Beşeri Münasebetler Okulu ‘ndan etkilenen Mc Gregorun X ve Y kuramları olmuştur.X ve Y kuramına göre iki tip insan vardır.Bunlar X insanı Y insanı olmuştur.X kuramı klasik örgütü, Y kuramı neo-klasik örgütü temsil etmiştir.X kuramına göre; İnsan yönetilmeyi sever,sorumluluktan kaçınır ,hırslı değildir,insan bencildir,İnsan yenilikten değişimden hoşlanmaz.Y kuramına göre ise tam tersi durum söz konusudur. Buna göre;İnsan işten kaçmaz,çalışmayı kendine tatmin kaynağı olarak görür,bir insan işini ve arkadaşlarını severse kendi özdenetimini geliştirir,daha yararlı hizmet eder.Örgütsel amaçlara bağlılık onların elde edildiğinde olacak ödüllere bağlıdır,çalışan ödüllendirilirse takdir görülmesi isteği iş tatminini artırır,ve iş ile bütünleşir gibi tümceler de bu kurama aittir.

[Derya Ergüvan]

Neoklasik Örgüt Kuramı diğer kuramla farklı bir bakış açısına sahip.Bu kuram daha çok davranışçı bir yaklaşım göstermiş.İnsan faktörüne odaklanmıştır.Klasik örgüt kuramıyla amaçları aynı.Bu kuramda da verimlilik arttırmak istenmiştir.Neoklasik kuramında da Hawthorne’nin Deneyleri önemli bir yere sahip olmuştur.Deneyler 6 gruptan oluşmuştur.Bunlar;Işıklandırma ,Röle montaj,İkinci röle montaj odası,Mika yarma test odası deneyleri,Mülâkat programı ve Seri bağlama odası gözlemleri olarak adlandırılmışlardır. İlk araştırma hariç diğer 5 araştırma Elton Mayo başkanlığında kurulmuş.Elton Mayo bu araştırmalarda önemli bir yere sahiptir.Bununla birlikte 6 grup deneyinde de ilk 4 deney grubunda daha çok teknik faktörler etkili olmuş,Son iki deneyde de sosyal faktörler etkili olmuş diyebiliriz.Bu araştırmanın sonucunda da insanların sadece maddi unsurlarla motive edilemeyeceği,sosyal faktörün de önemli bir yer teşkil ettiği gözlemlenmiş denebilir.

[Derya Ergüvan]

Bürokrasi büroların egemenliği anlamındadır.Kurucusu Max Weber’dir.Max Weber bürokrasinin temelini atmış bir sosyal bilimci.Weber bürokrasi ile ilgili düşüncesini açıklamadan önce egemenlik tipini belirtir,bürokrasiyi de Geleneksel Otoritenin üstüne açıklar.Weberin 3 tipi ise;Geleneksel,Karizmatik,Yasal otoritelerdir.Webere göre geleneksel yönetimler verimsizliği teşkil eder.Çünkü şahsi ve kişilere bağlıdır.Böyle olduğundan yöneten dürüst,becerikli,çalışkansa yönetici başarılı olur.Aksi takdirde yönetici iyi yöneticilik vasıflarını taşımıyorsa verimsizlik içinde bocalar.Bu da istikrarsızlığa sebep olur.Bunun çözümü de gayri şahsî,kurallara,kaidelere,sisteme dayalı makina gibi işleyen ,rasyonel prensiplere göre çalışan bir yapı oluşturmak .Bu makinaya da bürokrasi demiş diyebiliriz.

[Derya Ergüvan]

Yönetsel kuramın geliştirici Fayol olmuştur.Fayol da tıpkı Taylor gibi verimlilik ve rasyonel örgüte önem vermiş.Fayol’un Taylordan farkı da Fayolun daha çok yönetim ile ilgili çalışmalar yapması olmuştur.Fayol yönetimi faaliyet değil de süreç olarak görmüş.Fayol’un Yönetsel kuramdaki hedefleri de;karmaşık örgütlerin yönetilmesi,israfın önüne geçilmesi,yöneticinin de eğitimi-hem okulda hem işyeri eğitimi-gibi olmuş diyebiliriz

[Derya Ergüvan]

Bilimsel yönetimin kurucusu Taylor kabul edilmiştir.Bundan ötürü”Bilimsel Yönetim” dönemine Taylorizm adı verilmiş.Özellikle Taylor’un “Bilimsel Yönetimin İlkeleri” adlı kitabı bu alanda yazılmış önemli bir eser olmuştur.Kitabında Roosevelt’in verimlilik ile ilgili konuşmasına da yer vermiş.Taylorun kitabından da anlaşılacağı gibi israf ve verimlilik sorununu çözmeye çalışmıştır.Taylorun yönetimde de iki amacı olmuş.Bunlar;hem çalışanın hem de işverenin refahı.Bunlar sağlanırsa da yüksek verimlilik ve yüksek ücret döngüsünü oluşacağı öngörülmüştür diyebiliriz

[Yazar]

Yazılar